مهندسی سیستماتیک

 - 0مقدمه

در بسياري از موارد، نتايج آزمون خوردگي به روش پاشش نمك  ، نمي  تواند بيانگر مقاومت واقعي خوردگي در محيطهاي خورنده ديگر باشد. زيرا عوامل متعدد، نظير تشكيل لايه  هاي محافظ، مي  توانند تأثير متفاوتي بر سرعت خوردگي داشته باشند. همچنين عملكرد مواد مختلف در محيط آزمون نمي  تواند همواره ملاك قطعي مقاومت خوردگي نسبي اين مواد در حين كاربردهاي آنها تلقي شود.

با اينحال  ، روشهاي بيان شده مي  توانند به عنوان قياسي در جهت تعيين كنترل كيفيت مواد فلزي و انواع حفاظت شده آنها از خوردگي  ، مورد عمل قرار گيرند.

1- هدف و دامنه كاربرد

هدف از تدوين اين استاندارد تعيين روشهاي آزمون اندازه  گيري ميزان مقاومت مواد فلزي حفاظت يافته (دائم يا موقت ) يا فاقد حفاظت در برابر خوردگي مي  باشد كه توسط آزمونهاي پاشش نمك به روشهاي نمك خنثي ³ نمك و اسيد استيك ⁴ و بالاخره نمك تسريع شده با ملح مس (جهت تسريع در خوردگي ) و اسيداستيك ⁵ انجام مي  پذيرد.

همچنين اين استاندارد، مبين روشهاي بكار گرفته شده به منظور ارزيابي قدرت خوردگي در محيط اتاقكهايي كه با شرايط خاصي تدارك يافته  اند، مي  باشد.

در اين استاندارد، ابعاد نمونه  ها، زمان در معرض قرارگيري براي يك فرآورده خاص  ، و نحوه تفسير نتايج آزمونها، ارائه نشده  اند. اينگونه جزئيات  ، در مشخصات مواد و يا فرآورده مورد آزمون قيد مي  شوند.

آزمونهاي پاشش نمك  ، مخصوصا جهت پي بردن به ناپيوستگي  هايي همچون سوراخهايي ريز و يا نقائص ديگر در برخي از پوششهاي تبديلي ⁶ فلزي و اكسيد آندي  ، مفيد مي  باشند.

آزمون پاشش نمك خنثي  ، در موارد ذيل بكار مي  رود:

- فلزات و آلياژهاي آنها

- برخي پوششهاي فلزي (آندي و يا كاتدي نسبت به فلز پايه )

- برخي پوششهاي تبديلي

- برخي پوششهاي اكسيد آندي

- پوششهاي آلي بر روي مواد فلزي

آزمون پاشش نمك و اسيد استيك  ، بطور خاص ، براي بررسي پوششهاي تزئيني : مس + نيكل + كروم نيكل + كروم و نيز اكسيد آندي بر روي آلومينيم  ، بكار مي  رود.

آزمون پاشش نمك تسريع يافته با ملح مس و اسيداستيك نيز، براي بررسي پوششهاي تزئيني : مس + نيكل + كروم يا نيكل + كروم  ، مفيد مي باشد ضمن آنكه در مورد پوششهاي اكسيد آندي بر روي آلومينيم كاربرد دارد. ⁷

2- روش آزمون

 -1-2مواد لازم

 -1-1-2تهيه محلول كلريد سديم - مقدار كافي از كلريد سديم را در آب مقطر، يا آب فاقد يون كه هدايت مخصوص آن  ، در دماي 25±2 درجه سلسيوس بيش از  20ميكروزيمنس بر سانتي متر نباشد، حل نمائيد بدين ترتيب محلولي با غلظت 50±5 گرم در ليتر بدست مي  آيد. غلظت كلريد سديم در محلول جمع  آوري شده پس از پاشش بايد 50±5 گرم در ليتر باشد.

محدوده چگالي نسبي چنين محلولي  ، بين  1/0255تا 1/0400، در  25درجه سلسيوس  ، است .

لازم است با استفاده از روش طيف سنجي جذب اتمي  ، و يا ديگر روش  هاي آناليتيك كه داراي حساسيت مشابه هستند، كلريد سديم مصرفي كنترل گردد تا حداكثر مقدار مس آن بصورت ناخالص  0/001درصد (وزني )، و حداكثر نيكل آن بصورت ناخالصي  0/001درصد (وزني )باشد. همچنين مقدار كل ناخالصي  هاي نمك خشك  ، بايد كمتر از  0/5درصد (وزني ) و مقدار يديد سديم آن بايد كمتر از  0/1درصد (وزني ) باشد.

يادآوري : چنانچه  PHمحلول تهيه شده  ، در دماي 25±2 درجه سلسيوس  ، خارج از محدوده  7تا  6باشد، بايد مزاحمت ناخالصي  هاي نامطلوب موجود در نمك و يا آب  ، مورد بررسي قرار گيرد.

 -2-1-2تنظيم  PH-PHمحلول را طوري تنظيم كنيد كه  PHمحلول خروجي در حد مورد انتظار باشد.

 -1-2-1-2آزمون پاشش نمك خنثي - PHمحلول نمك را (بند 1-1-2) به گونه  اي كه  PHمحلول جمع  آوري شده بعد از پاشش در اتاقك آزمون (بند 1-1-2-2) بين  6/5تا  7/2باشد، تنظيم نمائيد. مقدار  PHرا، به روش الكترومتري (دستگاه اندازه گير PH)، در دماي 25±2 درجه سلسيوس  ، و يا با بكارگيري كاغذ  PHبا دامنه كم و دقت 0/3 واحد  PHو يا كمتر، كنترل كنيد. تصحيحات لازم براي  PHرا، باافزودن محلول اسيد هيدروكلريك و يا هيدروكسيد سديم با درجه خلوص آزمايشگاهي (تجزيه  اي )، انجام دهيد.

تغييرات احتمالي  PHممكن است در نتيجه از دست رفتن دي  اكسيدكربن محلول  ، به هنگام پاشش  ، بروز نمايد. قبل از استفاده از محلول مي  توان مقدار دي  اكسيدكربن محلول را، مثلا از طريق حرارت دادن آن تا دماهاي بالاتر از  35درجه سلسيوس و يا با استفاده ازآب تازه جوشيده  ، تقليل داد.

 -2-2-1-2آزمون پاشش نمك و اسيداستيك - مقدار كافي اسيد استيك گلاسيال را به محلول نمك (رجوع شود به بند 1-1-2) اضافه نمائيد و اطمينان حاصل نمائيد كه  PHنمونه  هاي محلول جمع  آوري شده پس از پاشش در اتاقك آزمون (رجوع شود به بند 1-1-2-2)، بين  3/1و تا  3/3باشد. اگر  PHمحلول تهيه شده در آغاز بين  3تا  3/1باشد، احتمالا  PHمحلول پاشش در محدوده تعيين شده  ، واقع خواهد شد. مقدار  PHبه روش الكترومتري (دستگاه اندازه  گير PH) و يا بكارگيري كاغذ  PHبا دامنه كم و دقت  0/1واحد  PHو يا كمتر، كنترل مي  گردد. تصحيحات لازم PH با افزودن اسيد استيك گلاسيال  ، و يا هيدروكسيد سديم با درجه خلوص آزمون (آناليتيكال )، صورت مي  گيرد.

 -3-2-1-2آزمون تسريع شده پاشش نمك با ملح مس (جهت تسريع در خوردگي ) و اسيد استيك مقدار كافي كلريد مس (دو ظرفيتي ) داراي دو مولكول آب تبلور (CuCl₂, 2H₂O) را، در محلول نمك (رجوع شود به بند 1-1-2) حل نمائيد تا غلظت 0/26±0/02 گرم در ليتر حاصل شود. (معادل با 0/205±0/015 گرم كلريد مس دو ظرفيتي CuCl₂ در ليتر)  PHرا طبق روشي كه در بند  2-2-1-2تشريح گرديد، تنظيم نمائيد.

 -3-1-2صاف كردن محلول - در صورت لزوم و به منظور حذف هرگونه مواد جامد معلق در محلول كه ممكن است سبب مسدود شدن سوراخهاي وسيله پاشنده دستگاه گردد، محلول را قبل از آنكه در مخزن دستگاه قرار دهيد، صاف نمائيد.

 -2-2وسايل لازم

 -1-2-2دستگاه - از قسمتهاي زير تشكيل شده است :

يادآوري : كليه اجزاء در حال تماس در عمل پاشش و يا محلول آزمون  ، بايد از موادي ساخته و يا پوشش داده شده باشند كه در برابر خورندگي محلول پاششي  ، مقاوم باشند و نيز، تاثيري بر ميزان خورندگي محلول پاشش نداشته باشند.

 -1-1-2-2اتاقك (محفظه ) پاشش - ظرفيت اتاقك (محفظه ) پاشش نبايد از  0/2متر مكعب ، و ترجيحا از  0/4متر مكعب  ، كمتر باشد، زيرا در صورت استفاده حجمهاي كمتر، توزيع يكنواخت عمل پاشش  ، مشكل مي  باشد. براي محفظه هاي حجيم  ، اطمينان از يكنواختي شرايط و توزيع عمل پاشش  ، ضرورت دارد. طراحي  سقف محفظه به گونه  اي صورت مي  گيرد كه قطرات تشكيل يافته از محلول پاششي در سقف بر روي نمونه مورد آزمون چكه نكنند.

اندازه و شكل محفظه بايد آنچنان انتخاب گردد كه سرعت جمع  آوري محلول در آن  ، در حدود مقدار ذكر شده در بند  6-5-2باشد.

يادآوري : شمائي از طرح يك دستگاه براي محفظه پاشش  ، در پيوست آمده است .

 -2-1-2-2وسيله گرم كننده و كنترل دما - سيستم مناسبي  ، دماي محفظه (اتاقك ) و محتويات آنرا، در درجه حرارت معيني حفظ مي  نمايد (رجوع شود به بند شماره 5-5-2). مقدار دما، بايد حداقل در فاصله  100ميلي متري از ديواره  ها اندازه  گيري شود.

 -3-1-2-2وسيله پاشش - قسمت پاشش محلول نمك  ، متشكل از منبع تامين هواي تميز با فشار و رطوبت كنترل شده  ، مخزن نگهداري محلول نمك (به منظور پاشش )، و بالاخره يك يا چند وسيله ريز كننده (اتمايزر ⁸ ) است .

هواي فشرده مورد استفاده براي اتمايزرها، پس از عبور از مواد صاف كننده  ، بايد عاري از هرگونه ذرات روغن و يا گرد و غبار بوده  ، و فشار مطلق آن بين  70تا  170كيلو پاسكال باشد. ⁹

يادآوري : سرافشانه  هايي (نازلها) ¹⁰ كه محلول نمك را مي  پاشند معمولا داراي يك فشار بحراني مي  باشند كه در حوالي اين فشار خوردگي بصورت غيرعادي شديد مي  باشد.

چنانچه فشار بحراني سرافشانه (نازل ) بصورت دقيق تعيين نشده باشد بايد نوسانات فشار هوا را با نصب شير تنظيم كننده  اي با تقريب 0/7 ± كيلو نيوتن بر متر مربع (و يا معادل 0/1± پوند براينچ مربع ¹¹ (كنترل نمود تا احتمال آنكه  ، نازلها در فشار بحراني مربوط به محدوده خود، عمل كنند به حداقل برسد.

به منظور جلوگيري از تبخير آب قطرات پاشيده شده  ، لازم است هوا قبل از ورود به ريز كننده قطرات (اتمايزر)، مرطوب گردد. بدين ترتيب جهت هوا، از يك برج (ستون ) اشباع كننده  ، كه از آب داغ با دمايي چند درجه سلسيوس بالاتر از دماي محفظه پر شده است  ، عبور داده مي  شود. دماي مناسب  ، به فشار بكار رفته و نوع اتمايزر، بستگي دارد و مي  بايستي به گونه  اي آنرا تنظيم كرد تا، سرعت جمع  آوري محلول در محفظه و نيز غلظت محلول جمع  آوري شده  ، در محدوده تعيين شده  ، حفظ شوند (رجوع شود به بند شماره 6-5-2). سطح آب در ستون مرطوب كننده  ، بايد بطور خودكار و به منظور اطمينان از مرطوب شدن كافي هوا، تنظيم شود.

اتمايزرها بايد از مواد بي  اثر، مانند شيشه و يا مواد پلاستيكي ساخته شوند. مي  توان براي اجتناب از برخورد مستقيم قطرات پاششي بر روي نمونه  هاي مورد آزمون  ، از تيغه  هاي ¹² قابل تنظيم استفاده كرد كه در ايجاد توزيع يكنواخت قطرات ريز پاشش در محفظه  ، سودمند خواهند بود جهت اطمينان از عمل پاشش يكنواخت در طول آزمون  ، بايد سطح نمك در مخزن نگهداري  ، بصورت خودكار كنترل گردد.

 -4-1-2-2دستگاه جمع  آوري كننده - حداقل از دو دستگاه جمع  آوري كننده مناسب  ، مشتمل بر قيفهاي شيشه  اي و يا از ديگر مواد شيميائي بي  اثر، كه ساقه آنها در استوانه  هاي مدرج و يا ديگر وسايل مشابه قرار دارند، استفاده نمائيد. قطر دهانه قيف بايد  100ميلي متر و مساحت سطح جمع  آوري كننده آن  ، تقريبا بايد  80سانتي متر مربع باشد. دستگاههاي جمع  آوري كننده  ، بايد در محفظه  اي كه نمونه  هاي مورد آزمون قرار مي  گيرند، نصب شوند. يكي از آنها بايد در مجاورت قسمت ورودي جريان پاشش  ، و ديگري در فاصله دورتري نسبت به آن نصب شود و صرفا مي  بايستي ذرات بعد از پاشش را، جمع  آوري كنند. اين وسيله نبايد قطرات مايع تشكيل شده روي نمونه  هاي مورد آزمون يا قسمتهاي ديگر محفظه را، جمع آوري كند.

 -5-1-2-2استفاده مجدد - اگر تجهيزات بكار رفته جهت آزمون پاشش  ، با محلولي متفاوت از محلول مورد نظر جهت انجام آزمون  ، مورد استفاده قرار گرفته باشد، قبل از استفاده مجدد، بايد كاملا تميز گردد. يعني حداقل به مدت  24ساعت مورد استفاده قرار گيرد و  PHمحلول جمع شده  ، جهت اطمينان از صحت مقدار آن در طول زمان آزمون  ، قبل از آنكه هرگونه نمونه اي در محفظه قرار گيرد، اندازه  گيري شود.

  -3-2روش سنجش خورندگي محيط محفظه

جهت مقايسه نتايج آزمون حاصل از يك دستگاه با دستگاههاي بكار رفته شده در ساير آزمايشگاهها، لازم است تا دستگاه بكار گرفته شد، در فواصل زماني منظم (رجوع شود به توضيحات بندهاي  1-3-2تا 2-1-3-2) مورد بررسي و كنترل قرار گيرد.

 -1-3-2آزمون پاشش نمك خنثي - براي تائيد عملكرد دستگاه  ، از چهار نمونه مرجع به ابعاد  50ميلي  متر در 80  ميلي متر با ضخامت 1±0/2    ميلي متر و با سطحي كه عملا بي  عيب ¹³ بوده  ، و پرداخت مات دارد (با ميانگين انحراف معيار حسابي 1/3±0/4    R _a = ميكرو متر )استفاده كنيد. نمونه  ها از جنس فولاد نوع  CR4 ¹⁴ كه از صفحات نورد سرد شده و يا نوارهاي فولادي سر نورديده بريده شده اند، مي  باشند.

نمونه  هاي مرجع بايد دقيقا قبل از آزمون به دقت تميز شوند. علاوه بر مشخصات ارائه شده در بندهاي به شماره  2-4-2و 3-4-2، فرآيند تميزكاري بايد به حذف همه ذرات آلوده كننده  ، روغن و يا ديگر مواد خارجي كه قادرند بر نتايج آزمون تاثير نمايند، منجر شود.

از يكي از روشهاي ذيل مي  توان به منظور تميزكاري استفاده نمود:

الف - نمونه  هاي مرجع بايد طي سه مرحله كه هر مرحله يك دقيقه ادامه دارد و فاصله بين مراحل نيز حداقل يك دقيقه است  ، با استفاده از بخارات حلال هيدروكربن كلره  ، چربي زدايي گردد.

ب - نمونه  هاي مرجع را، بوسيله يك حلال آلي مناسب (هيدروكربنهاي با نقطه جوش  60تا  120درجه سلسيوس ) و با استفاده از يك برس نرم و تميز، و يا دستگاه پاك كننده اولتراسونيك به دقت پاك كنيد. تميز كردن نمونه  ها در ظرفي پر از حلال صورت مي  گيرد. بعد از تميزكاري  ، نمونه  هاي مرجع را با استفاده از حلال تازه  ، شستشو داده و نهايتا خشك كنيد.

ج - به شرط قابل مقايسه بودن نتايج  ، مي  توان از ديگر روشهاي تميزكاري كه مورد موافقت توليد كننده و مصرف كننده است ، استفاده نموده البته تميزي حاصل بايد مشابه روشهاي قبلي باشد.

وزن نمونه  هايي مرجع را با دقت 1± ميلي  گرم تعيين كنيد. يك ظرف اين نمونه  ها را، توسط پوشش قابل برداشت  ، نظير لايه پلاستيكي چسبنده بپوشانيد.

 -1-1-3-2وضعيت قرار گرفتن نمونه  هاي مرجع - چهار نمونه مرجع را، در چهارگوشه مختلف دستگاه آزمون  ، به گونه  اي كه سطح بدون پوشش آنها، به سمت بالا و نسبت به خط قائم  ، زاويه 20±5 درجه دارند، قرار دهيد.

يادآوري : زواياي ديگري نيز ممكن است در مشخصات فني دستگاه پيشنهاد شده باشند (بعنوان مثال 30±5 درجه ).

پايه  هاي نمونه  هاي مرجع  ، بايد از مواد بي  اثري ساخته و يا پوشش داده باشد (نظير پلاستيكها). لبه فوقاني (بالايي ) نمونه  ها بايد هم سطح با قسمت فوقاني سيستم جمع  آوري كننده پاشش نمك قرار گيرد. آزمون  96ساعت تداوم خواهد داشت .

 -2-1-3-2تعيين كاهش وزن - در پايان آزمون  ، پوشش حفاظتي را برداريد. محصولات و مواد ناشي از خوردگي را، يا غوطه  ور سازي نمونه  هاي مرجع در محلول شستشو دهنده اسيدهيدروليك ( 50درصد حجمي با جرم حجمي  1/18گرم بر ميلي  ليتر در  20درجه سلسيوس ) و با درجه خلوص تجزيه  اي و افزودن  3/5گرم هگزامتيلن تتراآمين در هر ليتر، بعنوان بازدارنده از بين ببريد.

بعد از برداشته شدن محصولات حاصل از خوردگي  ، نمونه  هاي مرجع را در دماي محيط، با آب و سپس با استون  ، كاملا تميز و سپس خشك نمائيد. نمونه  ها را با دقت يك ميلي  گرم توزين و مقدار كاهش وزن را بر حسب گرم بر متر مربع  ، محاسبه كنيد.

 -3-1-3-2كنترل عملكرد پاشش نمك خنثي - هرگاه كاهش وزن هر نمونه مرجع  ، برابر 140±40 گرم در هر متر مربع باشد، در آنصورت  ، عملكرد دستگاه آزمون را رضايت بخشي تلقي نمائيد.

 -2-3-2آزمون پاشش نمك و اسيد استيك - در اين استاندارد، روش تجربي خاصي  ، جهت سنجش خورندگي محفظه آزمون پاشش نمك و اسيد استيك  ، ارائه نشده است .

 -3-3-2آزمون نمك با ملح مس (جهت تسريع در خوردگي ) و اسيد استيك

 -1-3-3-2نمونه  هاي مرجع براي تائيد عملكرد دستگاه از چهار نمونه مرجع نيكلي ¹⁵ به ابعاد  75در  100ميلي متر و با ضخامت 1±0/2 ميلي متر استفاده كنيد. نمونه  ها را از يك ورق ¹⁶ فلزي برش دهيد.

ابتدا نمونه  هاي مرجع را كه براي اولين بار استفاده مي  شوند، طبق آنچه كه در بند  2-4-2ذكر گرديد، تميز كنيد. سپس نمونه  ها را در محلولي از يك حجم اسيد هيدروكلريك غليظ و چهار حجم آب مقطر، به مدت دو دقيقه و در دماي  21تا  24درجه سلسيوس  ، غوطه  ور سازيد. سپس نمونه  ها را بيرون آورده و در آب گرم جاري شستشو دهيد. بعدا نمونه  ها را در آون با دماي  105درجه سلسيوس خشك كنيد. بالاخره آنها را خشك در دماي اتاق خنك و نهايتا توزين كنيد.

از نمونه  هاي مرجعي كه قبلا استفاده كرده  ايد، ممكن است بتوان بار ديگر استفاده نمود. روشي كه در پايان آزمون براي برداشتن مواد و محصولات ناشي از خوردگي بكار مي  رود بايد قادر به فراهم سازي سطحي مناسب جهت آزمون بعدي باشد.

قبل از آزمون  ، نمونه  هاي مرجع را با دقت يك ميلي  گرم توزين كنيد و يك طرف آنها را، نيز به روشي كه در بند 1-3-2 اشاره گرديد، بپوشانيد.

 -2-3-3-2وضعيت قرار گرفتن نمونه  هاي مرجع - چهار نمونه مرجع را در چهار گوشه مختلف دستگاه آزمون  ، به گونه  اي كه سطح حفاظت نشده آنها، به سمت بالا و نسبت به خط قائم  ، زاويه 20±5 درجه دارند، قرار دهيد. (رجوع شود به بند 1-1-3-2). پايه  هاي نمونه  هاي مرجع بايد از مواد بي  اثر ساخته و يا پوشش داده شده باشند (نظير پلاستيكها). لبه فوقاني (بالايي ) نمونه  هاي مرجع بايد هم سطح با قسمت فوقاني سيستم جمع كننده پاشش نمك قرار داشته باشد.

 -3-3-3-2تعيين كاهش وزن (به ازاي واحد سطح ) - بعد از آنكه نمونه  هاي مرجع را به مدت ¹⁷  24ساعت در معرض آزمون قرار دادي جهت برداشتن هرگونه نمك باقيمانده  ، آنها را با آب سرد بشوئيد. مواد ناشي از خوردگي را با غوطه  ورسازي نمونه  هاي مرجع در محلولي از يك حجم اسيد هيدروكلريك غليظ و چهار حجم آب مقطر، به مدت دو دقيقه و در دماي 25±2 درجه سلسيوس  ، برداريد. نگهدارنده  هاي مورد مصرف براي نمونه  هاي مرجع بايد از جنس نيكل يا مونل باشد كه پايه نگهدارنده  ها بايد از مواد بي  اثري پوشش داشته باشند. هر يك از نمونه  ها را توسط جرياني از آب با دماي 40±5 درجه سلسيوس بشوئيد. سپس با حرارت دادن نمونه  ها در آوني تا دماي  105درجه سلسيوس  ، آنها را خشك نمائيد. بالاخره، نمونه  ها را در دماي اتاق سرد نمائيد و مجددا با دقت يك ميلي  گرم  ، وزن آنرا اندازه  گيري كنيد.

 -4-3-3-2كنترل عملكرد دستگاه پاشش - اگر كاهش وزن هر نمونه مرجع 7/5±2/5 گرم در هر متر مربع باشد، در آنصورت عملكرد دستگاه آزمون را رضايت بخش تلقي نمائيد.

 -4-2آماده كردن آزمون

 -1-4-2تعداد، نوع  ، ابعاد و شكل نمونه  هاي مورد آزمون را همانطور كه در مشخصات مواد و يا فرآورده مورد آزمون قيد شده است  ، انتخاب كنيد. در غير اينصورت  ، بر طبق جزئيات موافقت بعمل آمده ميان توليد كننده و مصرف كننده  ، عمل كنيد.

 -2-4-2نمونه  هاي مورد آزمون را قبل از انجام آزمون كاملا تميز كنيد(رجوع شود به بند شماره 1-3-2). روش تميزكاري را بايد بر حسب نوع و جنس ماده  ، كيفيت سطح و نوع آلوده كننده  هاي آن انتخاب كنيد و هرگز از مواد ساينده و يا حلالهايي كه بر سطح نمونه  ها آسيب وارد مي  سازند، استفاده ننمائيد.

دقت نمائيد تا نمونه  ها پس از تميزكاري  ، در اثر بي  دقتي در امر جابجائي  ، مجددا آلوده نگردند. از شستشوي  ، نمونه  هايي كه عمدا توسط يك ماده محافظ آلي پوشش داده شده باشند، خودداري نمائيد.

 -3-4-2چنانچه نمونه  هاي مورد آزمون  ، از يك قطعه بزرگ و پوشش  دار بريده مي  شوند، عمل برش را به گونه  اي انجام دهيد كه سطح پوشش  ، در مجاورت برش  ، آسيب نبيند. لبه  هاي برش را با انتخاب ماده  اي مناسب و مقاوم در شرايط آزمون  ، نظير رنگ  ، موم يا نوار چسب  ، محافظت بپوشانيد. چنانچه روش ديگري اشاره شده باشد به همان روش عمل نمائيد.

 -5-2روش كار

 -1-5-2نمونه  ها را به گونه  اي در محفظه آزمون قرار دهيد كه در مسير برخورد مستقيم جريان پاششي از اتمايزر ، قرار نگيرند.

 -2-5-2زاويه  اي كه تحت آن  ، سطح نمونه  ها در محفظه آزمون قرار مي  گيرد، حائز اهميت است . نمونه بايد اساسا مسطح بوده و در حاليكه سطح آن به طرف بالاست  ، تحت زاويه  اي حتي  الامكان نزديك به  20درجه نسبت به خط قائم  ، در محفظه قرار گيرد. اين زاويه بايد در كليه موارد در محدوده  15تا  30درجه باشد. در مورد سطوح نامنظم  ، نظير يك قطعه داراي شكل پيچيده  ، اين محدوده را حتي  الامكان رعايت كنيد.

 -3-5-2نمونه  ها را به گونه  اي كه در تماس با محفظه آزمون نباشد و سطوح مورد آزمون آنها در معرض جريان و چرخش آزادانه پاشش باشد، قرار دهيد. مي  توان ارتفاع نمونه  ها را، در درون محفظه متفاوت اختيار نمود به شرط آنكه  ، محلول  ، روي يك نمونه و يا پايه (نگهدارنده ) آن بر روي نمونه ديگري  ، چكه نكند.

براي آزمون جديد و يا در آزمونهايي كه در زمان انجام آنها متجاوز از  96ساعت باشد، مي  توان نمونه  ها را جابجا نمود. ¹⁸

 -4-5-2پايه  هاي (نگهدارنده  هاي ) نمونه  هاي مورد آزمون را، بايد از مواد بي  اثر غير فلزي نظير شيشه  ، پلاستيك و يا چوبهايي با روكش مطلوب  ، بايد انتخاب نمود. در صورتيكه به آويختن نمونه  ها نياز باشد، براي اين منظور از مواد فلزي استفاده نكنيد. مي  توان الياف مصنوعي  ، الياف پنبه  اي و يا ساير مواد بي  اثر عايق را بكار گرفت .

 -5-5-2دماي درون محفظه را در آزمون پاشش نمك خنثي  ، نمك و اسيد استيك  ، برابر 35±2 درجه سلسيوس و در آزمون پاشش نمك با ملح مس (جهت تسريع در خوردگي ) و اسيد استيك برابر 50±2 درجه سلسيوس  ، ثابت برقرار سازيد. در طول مدت آزمون  ، سرتاسر محفظه  ، بايد از كمترين نوسانات دمايي برخوردار باشد.

 -6-5-2آزمايش را زماني مي  توان شروع نمود كه نمونه  هاي مورد نظر طبق برنامه قبلي در محلهاي مناسب قرار گرفته باشد و نيز بتوان در خاتمه مدت زمان لازم بتوان با سرعت مناسبي آنها را جمع  آوري نمود.

 -7-5-2غلظت كلريد سديم در محلول جمع شده  ، در هريك از دستگاههاي جمع كننده (رجوع شود به بند شماره 4-1-2-2)، بايد 50±5 گرم در ليتر، با محدوده هاي ذيل از جهت  PHباشد:

-  6/5تا  7/2براي پاشش نمك خنثي .

-  3/1تا  3/3براي پاشش نمك و اسيد استيك

-  3/1تا  3/3براي آزمون پاشش نمك با ملح مس (جهت تسريع در خوردگي ) و اسيد استيك .

مقدار متوسط محلول جمع شده بايد به ميزاني باشد كه هر يك از دستگاههاي جمع كننده به ازاي  80سانتي متر مربع سطح افقي جمع كننده  ، مقدار يك الي دو ميلي ليتر از محلول را در هر ساعت جمع  آوري كنند (بر اساس متوسط جريان پاشش مداوم  ، حداقل  ، به مدت  24ساعت ).

 -8-5-2محلول مصرف شده در يك آزمون پاشش را، در آزمون ديگري بكار نگيريد.

 -9-5-2از هرگونه افزايش يا كاهش فشار در درون محفظه در طول آزمون  ، اجتناب نمائيد.

 -10-5-2مدت زمان را، بطوريكه در مشخصات مواد و يا فرآورده مورد آزمون  ، تصريح و يا مورد توافق توليد كننده و مصرف كننده قرار گرفته است  ، اختيار نمائيد. پيشنهاد مي  شود كه مدت زمانهاي زير انتخاب گردد:

 720-480-240-168-96-48-24-6-2و  1000ساعت .

 -11-5-2در مدت زمان تعيين شده براي آزمون  ، عمل پاشش محلول را متوقف نكنيد. درب محفظه را صرفا جهت انجام بازرسي  هاي چشمي كوتاه مدت  ، از نظر موقعيت قرارگيري نمونه  هاي مورد آزمون و يا پر كردن مجدد محلول نمك در مخزن ذخيره (چنانچه انجام اين عمل از بيرون محفظه امكانپذير نباشد) باز كنيد.

 -12-5-2چنانچه ظهور اولين علائم خوردگي را بعنوان ملاك زمان پايان آزمون انتخاب كرده باشيد، نمونه  هاي آزمون را مرتبا بازديد نمائيد. لذا اين نوع نمونه  ها را نبايد با ديگر نمونه  هايي كه مدت زمان انجام آزمون آنها از قبل تعيين شده  اند، مقايسه كنيد.

 -13-5-2آزمون چشمي و متناوب نمونه  ها را مي  توانيد براي يك دوره زماني معين انجام دهيد.

در اينصورت به گونه  اي برنامه  ريزي نمائيد كه از بهم ريختگي سطوح نمونه  ها جلوگيري گردد. زمان باز كردن محفظه جهت كنترل و ثبت هرگونه تغييرات قابل مشاهده را، به حداقل برسانيد.

 -14-5-2در پايان مدت زمان آزمون  ، نمونه  ها را از درون محفظه خارج نموده و بگذاريد تا به مدت نيم الي يك ساعت ، قبل از شستشو، خشك شوند. اين عمل به منظور كاهش احتمال كنده شدن محصولات ناشي از خوردگي است . قبل از امتحان نمونه  ها، بدقت  ، باقيمانده محلول پاشيده شده را، از روي سطح نمونه  ها، پاك كنيد. يك روش مناسب  ، شستشو يا غوطه  ور سازي آرام نمونه  هاي مورد آزمون در آب جاري با دمايي كمتر از  40درجه سلسيوس است . سپس نمونه  ها را در جريان هوايي با فشار كمتر از  200كيلو پاسكال از فاصله  300ميلي  متري خشك نمائيد.

 -6-2ارزيابي نتايج

معيارهاي بسيار متفاوتي را مي  توان به منظور ارزيابي نتايج آزمون بكار گرفت . بعنوان مثال :

الف - ظاهرنمونه پس از آزمون .

ب - ظاهر نمونه پس از برداشت محصولات ناشي از خوردگي كه در سطح نمونه واقع شده  اند.

ج - تعداد و توزيع نقائص ناشي از خوردگي مانند سوراخها، تركها، برآمدگي  ها (تاولها) و نظاير آن .

د- مدت زماني كه اولين علائم خوردگي ظاهر مي  شوند.

ه -  تغييرات وزن .

و- تغييراتي كه با آزمونها ميكروگرافي آشكار مي  شوند.

ز- تغييرات خواص مكانيكي .

يادآوري : تعيين معيار مناسب در مشخصات پوشش  ، و يا فرآورده مورد آزمون  ، نياز به تجربيات تكنيكي (مهندسي ) بالايي دارد.

 -7-2گزارش آزمون

 -1-7-2گزارش آزمون بايد نشان دهنده نتايج آزمون  ، بر طبق ملاكهاي ارزيابي مقرر شده براي آزمون باشد. نتيجه بدست آمده براي هر نمونه مورد آزمون  ، و نيز در صورت لزوم  ، ميانگين تعداد زيادي از نمونه  هاي مورد آزمون تكراري  ، بايد گزارش شود. در صورت لزوم گزارش آزمون را با عكسهايي از نمونه  هاي مورد آزمون  ، همراه سازيد.

 -2-7-2گزارش آزمون بايد حاوي اطلاعاتي درباره چگونگي آزمون باشد. اين اطلاعات ممكن است بنا بر اهداف آزمون و دستورالعملهاي آن  ، متفاوت باشد. اما فهرست كلي از جزئياتي كه احتمالا مورد نياز خواهند بود، بشرح ذيل مي  باشند:

الف - ذكر اين استاندارد.

ب - نوع نمك و خلوص آب بكار رفته در تهيه محلول .

ج - توضيح ماده يا فرآورده مورد آزمون .

د- ابعاد و شكل نمونه مورد آزمون و ماهيت سطح آن .

ه -  آماده سازي نمونه ها، شامل هر نوع عمل تميزكاري و يا هر نوع عمل حفاظتي كه در لبه  ها و يا ديگر سطوح خاص صورت گرفته است .

و- هر نوع ويژگي شناخته شده در پوشش و سطح مورد پوشش .

ز- تعداد نمونه  هاي مورد آزمون با ذكر ماهيت آزمون .

ح - روش بكار رفته براي تميز كاري نمونه  هاي مورد آزمون بعد از انجام آزمون و در صورت امكان  ، نشان داد كاهش وزن حاصل از عمليات تميزكاري .

ط - زاويه  اي كه تحت آن سطوح نمونه  ها مورد آزمون قرار گرفته  اند.

ي - ذكر تعداد و دفعات جابجائي  هاي مكاني نمونه  هاي مورد آزمون .

ك - مدت زمان آزمون و نتايج كليه بازرسي  هاي بعمل آمده در حين آزمون .

ل - خصوصيات نمونه  هاي مرجعي كه براي تائيد پايداري شرايط آزمون در محفظه آزمون قرار داده شده  اند.

م - دماي آزمون .

ن - حجم محلول جمع شده .

ق -  PHمحلول اوليه و جمع شده .

ر- جرم حجمي محلول جمع شده .

ش - شرح هرگونه رويداد و يا وضع غيرعادي در مدت آزمونها.

ت - فواصل زماني بازرسي  ها.