مهندسی سیستماتیک

6 - 5 - آزمون كاربردي

 6  5 - 1 - آزمون اثر محافظ خوردگي

 اثر ضد خوردگي پوشش‏هاي فسفاته در اكثر حالات بايد بوسيله آزمون مقايسه‏اي ارزيابي گردد . براي انجام آزمون نمونه فسفاته شده بهمراه نمونه غير فسفاته بطور مقايسه‏اي آزمايش مي‏گردد . توجه به اين نكته لازم است كه در انجام آزمون انتخاب قطعه مورد آزمايش اعم از خود قطعه , بخشي از قطعه با اندازه مشخص و يا ورق‏هاي فسفاته شده كه هم جنس با قطعات اصلي مي‏باشند بايد مورد توافق قرار گيرد . اگر هدف از آزمون , مقايسه اثر خوردگي روشهاي مختلف فسفاته كاري باشد به منظور اطمينان از نتايج بدست آمده بايد تركيب نمونه‏ها مشابه بوده و همچنين عمليات پرداخت سطحي قبل از فسفاته كاري براي آنها يكسان باشد .

 با استفاده از استاندارد ملي ايران به شماره⁴ مي‏توان ورق‏هاي فولادي , فولاد گالوانيزه ( از طريق غوطه وري در مذاب ) و آلومينيوم را با تهيه نمونه هايي به ابعاد 200 * 100 ميليمتر مورد آزمون مقايسه‏اي قرار داد . صفحات آزمايشي استاندارد ساخته شده از طريق آبكاري الكتريكي ورق بايد با توجه به مشخصات زير مورد آزمون قرار گيرد :

 صفحات تهيه شده از طريق آبكاري الكتريكي با صفحات 0/75 ميلي متر و كشش عميق ( كلاس ب - 71/5) روغني مطابق با مشخصات اشاره شده از طرف جامعه گالوانيزه آلمان ⁵

 6 - 5 - 1 - 1 - آزمون اثر محافظ خوردگي پوشش‏هاي فسفاته بدون عمليات تكميلي

 اين آزمون بايد به روش مه نمكي ⁶ مطابق با استاندارد ملي ايران به شماره 2400 انجام گيرد . جهت انجام اين آزمون قطعات يا ورق‏هاي فسفاته شده در درون محفظ دستگاه مربوطه قرار گرفته و پس از اتمام زمان مورد توافق جهت بررسي خارج مي‏گردد . جدول شماره 8 حداقل زمان لازم را براي پيدايش اولين علائم خوردگي ( روي مواد آهني ) در پوشش‏هاي فسفاتيكه بر روي آنها عمليات تكميلي انجام نگرفته‏اند نشان مي‏دهد .

 6 - 5 - 1 - 2 - آزمون اثر ضد خوردگي پوشش‏هاي فسفاته در تماس با روغن‏ها , گريس‏ها يا واكس‏هاي محافظ خوردگي ( مورد استفاده در عمليات تكميلي )

 6 - 5 - 1 - 2 - 1 - كاربرد مواد مورد مصرف در عمليات تكميلي

 در اكثر حالات قطعات فسفاته شده ( قطعات يا ورق‏ها ) بايد بوسيله غوطه وري در يك روغن , گريس يا واكس محافظ خوردگي پوشش داده شود . اين پوشش با توجه به نوع ( روغن , گريس يا واكس ) و كاربرد آن با رعايت استانداردها و يا بر اساس توافق خاصي انجام مي‏پذيرد .

 براي انجام اين عمليات مقررات و شرايط ارائه شده از طرف تهيه كننده بايد رعايت گردد . فيلم مايع , نيمه جامد و يا واكس تشكيل شده بر روي سطح فسفاته در عمليات تكميلي بايد عاري از تاول باشد . قبل از شروع اين آزمون‏ها قطعاتي كه بر روي آنها عمليات تكميلي انجام گرفته ( قطعات يا ورقها ) بايد به مدت حداقل 24 ساعت در دماي محيط (28 - 18 درجه سلسيوس ) در درون يك اتاق خشك بدون گرد و خاك و جريان هوا بطور معلق قرار گيرند , بطوريكه روغن اضافي چكيده و هر گونه حلال ديگر بتواند تبخير گردد .

 جهت آزمون مقايسه‏اي اثر ضد خوردگي سطوح مختلف فسفاته پوشيده شده با روغن محافظ خوردگي مورد مصرف در عمليات تكميلي بايد از روغن استاندارد مرجع مطابق با⁷ استفاده كرد . جهت انجام عمليات تكميلي با روغن استاندارد مرجع , ورق‏هاي فسفاته شده آزمون بايد در دماي 120 - 100 درجه سلسيوس خشك گرديده و تا دما محيط سرد شوند . سپس توسط قلابهاي فولادي عايق شده يا پلاستيكي بطور عمودي به مدت يك دقيقه داخل روغن با دماي 25±2 درجه سلسيوس غوطه ور شوند . در طي اين مدت نمونه‏ها بايد بطور آهسته در روغن به جلو و عقب حركت داده شوند و به آرامي ظرف نيم دقيقه از روغن خارج شوند . پس از انجام اين مراحل بايد يك لايه پيوسته روغن كه فاقد حباب‏هاي هوا مي‏باشد بر روي سطح فسفاته شده فلز تشكيل گردد . نهايتأ تا قبل از انجام آزمونها نمونه‏ها بايد بطور معلق به مدت 24 ساعت در دماي 28 - 18 درجه سلسيوس ( تا حد ممكن كمتر از 25 درجه سلسيوس ) در يك اتاق خشك فاقد گرد و خاك و جريان هوا قرار گيرند .

 6 - 5 - 1 - 2 - 2 - روش آزمون و ارزيابي

 اثر محافظتي سطوح فسفاتي پوشيده شده با مواد عمليات تكميلي از قبيل روغن , گريس و يا واكس محافظ خوردگي بايد مطابق با ويژگيهاي آزمون مه نمكي مورد آزمايش قرار گيرد ( استاندارد ملي ايران به شماره 2400) اين آزمون مشخص كننده زماني است كه اولين علائم خوردگي در قطعات يا ورق‏هاي فسفاته شده شامل مواد تكميلي ظاهر خواهد شد . بدين منظور نمونه بايد فواصل از پيش تعيين شده از محفظه آزمون خارج شده و جهت بررسي آثار خوردگي مورد مشاهده عيني قرار گيرد . در صورت توافق خاصي مي‏توان قبل از مشاهدات عيني اثرات خوردگي 7 ماده عمليات تكميلي را از روي سطح نمونه مورد آزمون پاك كرد . بسته به تركيب ماده مورد مصرف در عمليات تكميلي و همينطور مقدار جرم بر واحد سطح آن , زمان ظهور اولين علائم خوردگي براي پوشش فسفاته يكسان بطور وسيعي متغير است ( پيوست الف .)

 در نتيجه حداقل زمان ظهور اولين علائم خوردگي بستگي به نوع روغن , گريس يا واكس محافظ خوردگي و همچنين مقدار جرم بر واحد سطح آن دارد .

 جدول 9 حداقل زمان آزمون مه نمكي قبل از ظهور اولي علائم خوردگي را روي ورق‏هاي فولادي ( آزمون مه نمكي ) فسفاته شده كه توسط روغن استاندارد مرجع در عمليات تكميلي پوشش داده شده‏اند نشان مي‏دهد

 6 - 5 - 1 - 3 - آزمون اثر محافظ خوردگي سطوح فسفاته پوشيده شده با رنگ يا مواد پوششي مشابه

 6 - 5 - 1 - 3 - 1 - كاربرد رنگها يا مواد پوششي مشابه

 استفاده از رنگها و مواد پوشش مشابه بر روي قطعات فسفاته شده يا نمونه‏هاي تحت آزمون بايد مطابق با ويژگيهاي داده شده در استانداردها و يا بر اساس توافق خاصي بر روي مقرراتي كه شامل تكنيك مورد استفاده , نوع , تعداد و ضخامت اين پوشش‏ها مي‏باشد انجام گيرد .

 آزمون‏هائي كه در اين مورد اشاره خواهد شد مي‏بايست حداقل 48 ساعت پس از زمان خشك شدن كامل كه از جانب سازنده ارائه مي‏گردد آغاز شود .

 6 - 5 - 1 - 3 - 2 - روش آزمون و ارزيابي نتيجه

 اثر محافظ خوردگي سطوح فسفاته پوشيده شده با رنگ يا مواد پوششي مشابه بايد طبق روشهاي زير مورد آزمون قرار گيرد .

 الف - آزمون مه نمكي مطابق با استاندارد ملي ايران به شماره 2400

 در اين استاندارد شرايط ويژه آزمون از قبيل دما , ميزان محيط :, طرز قرار گرفتن نمونه‏ها و غلظت محلول نمك تعيين شده است . بطور معمول پنج نمونه به ابعاد 100 * 50 ميلي متر و ضخامت 1/5 - 0/6 ميليمتر تهيه مي‏شود . براي آماده سازي نمونه رنگ شده يا پوشش داده شده با مواد مشابه قبل از انجام آزمون , عمليات پس از انجام آزمون و ارزيابي نتايج مي‏توان از استاندارد ملي ايران به شماره⁸ و يا توافق خاصي استفاده كرد . زمان انجام آزمون , فواصل بين آزمون و مدت زمان توقف آزمون جهت بررسي بايد مطابق با توافق خاصي صورت گيرد مگر اينكه استاندارد بخصوصي قبلا وجود داشته باشد .

 موارد زير بايد به صورت تابعي از زمان توقف آزمون جهت بررسي بايد مطابق با توافق خاصي صورت گيرد مگر اينكه استاندارد بخصوصي قبلا وجود داشته باشد .

 موارد زير بايد به صورت تابعي از زمان آزمون مورد بررسي قرار گيرد .

 - اندازه و وسعت تغييرات به وجود آمده در مجاورت خراش‏ها از قبيل پوسته شدن يا تاول زدن رنگ و مواد پوشش مشابه

 - تغييرات باقيمانده سطح از قبيل تاول ( مطابق با پيوست ب ,) اثرات ناشي از خوردگي ( مطابق با پيوست ج )

 ب - آزمون تأثير رطوبت ( استاندارد ملي ايران به شماره 2742)

 قطعات يا ورق‏هاي آزمون كه بوسيله رنگ يا مواد مشابه پوشش داده شده‏اند بايد در يك اتمسفر بخار با تراكم ثابت قرار بگيرند مدت زمان آزمون , فواصل بين آزمون و همينطور زمان توقف آزمون براي بررسي نمونه بايد بر اساس توافق خاصي انجام گيرد مگر اينكه قبلا استاندارد بخصوص در اين مورد مشخص شده باشد موارد زير بايد به صورت تابعي از زمان آزمون تحت بررسي قرار گيرد .

 - نوع تاول ايجاد شده مطابق با پيوست ب , به شكل تاول‏ها از قبيل دايره , زنجير يا اثر انگشتي بايد توجه شود .

 - تشكيل اثرات ناشي از خوردگي مطابق با پيوست ج

 براي انجام اين آزمون ممكن است بر اساس توافق روش مذكور در بند الف⁹ استفاده گردد . در اين حالت اندازه و وسعت تغييرات به وجود آمده در مجاورت خراشها از قبيل پوسته شدن يا تاول زدن رنگ يا مواد مشابه بايد بر طبق استاندارد ملي ايران به شماره¹⁰ مورد بررسي قرار گيرد .

 6 - 5 - 2 - آزمون مناسب بودن پوشش‏هاي فسفاته جهت سهولت سرد كاري غير برشي

 انجام اين آزمون مستلزم تطبيق دقيق شرايط آزمون با ويژگيهاي كاربردي است كه اين امر تحت تأثير عوامل متعددي است به اين دليل هيچگونه آزمون مشخصي در اينجا ارائه نشده است .

 6 - 5 - 3 - آزمون مناسب بودن پوششهاي فسفاته جهت كاهش اصطكاك

 انجام اين آزمون مستلزم تطبيق دقيق شرايط آزمون با ويژگيهاي كاربردي است كه اين امر تحت تأثير عوامل متعددي است به اين دليل هيچگونه آزمون مشخصي در اينجا ارائه نشده است .

 6 - 5 - 4 - آزمون مناسب بودن پوشش‏هاي فسفاته جهت عايق سازي الكتريكي

 انجام اين آزمون در بر دارنده تعيين مقاومت الكتريكي سطحي است كه در اين زمينه مهمترين معيار محسوب مي‏گردد .

  7 - گزارش آزمون

 در گزارش آزمون بايد به اين استاندارد اشاره شده و اطلاعات زير را در بر داشته باشد .

 7 - 1 - نوع و علامت شناسائي قطعه فسفاته شده

 7 - 3 - نوع و علامت شناسائي , پوشش فسفاته توليد شده ( مطابق با بند 4,) مقدار جرم بر واحد سطح آن بر حسب گرم بر متر مربع ( مطابق با بند 6 - 3 )

 7 - 3 - در صورت امكان , بر اساس توافق خاص : ضخامت پوشش بر حسب ميكرون و روش اندازه‏گيري طبق بند 6-4

 7 - 4 - هدف كاربرد پوشش فسفاته توسط يك علامت اختصاري

 7 - 5 - نوع عمليات تكميلي توسط يك علامت اختصاري

 7 - 6 - در حاليكه عمليات تكميلي با روغن , گريس يا واكس محافظ خوردگي انجام شده : نوع و جرم بر واحد سطح آن بر حسب گرم بر متر مربع

 7 - 7 - در صورت انجام عمليات تكميلي با رنگ يا مواد پوششي مشابه :

 - نوع و مشخصات دقيق رنگها

 - تعداد و ضخامت پوشش‏هاي ايجاد شده

 - روش اعمال رنگها

 7 - 8 - در صورت انجام آزمون مه نمكي ( استاندارد ملي ايران به شماره 2400) و آزمون تأثير رطوبت ( استاندارد ملي ايران به شماره 2742)

 - مدت زمان آزمون

 - فواصل زماني و زمان توقف كه نمونه مورد بررسي قرار مي‏گيرد

 - ميزان پيشروي خوردگي در محل خراش‏ها بر حسب ميليمتر يا سطح آن بر حسب ميليمتر مربع طبق استاندارد ملي ايران به شماره¹¹

 - ايجاد اثرات ناشي از خوردگي مطابق با پيوست ج

 - درجه تاول مطابق با پيوست ب

 - در صورت نياز مشخص كردن شكل تاول‏ها از قبيل دايره , زنجير و يا اثر انگشتي به صورت تابعي از زمان آزمون

 7 - 9 - در صورتيكه مقدار جرم بر واحد سطح و يا ميزان اثر محافظتي پوشش‏هاي فسفاته ايجاد شده طبق استاندارد مشخص يا توافق خاصي باشد بايد در گزارش ذكر شده و با مقادير تعيين شده در آزمونهاي بند 6 مقايسه گردد .

 پيوست الف

 توضيحات مشروحه زير حاوي اطلاعات اضافي در مورد بندهاي موجود در متن اين استاندارد مي‏باشد .

 بند 3 - 3 - بروز شكنندگي هيدروژني ( تري هيدروژني ) ¹² در قطعات نقصي است كه بواسطه تأثير متقابل دو عامل هيدروژن جذب شده ( به صورت اتمي ) و تنش كششي رخ مي‏دهد . جذب هيدروژن مي‏تواند در طي عمليات اسيد شوئي , فسفاته كاري فولاد و همچنين در طي خوردگي انجام گيرد . با افزايش استحكام فولاد و حساسيت به تردي هيدروژني نيز افزايش مي‏يابد .

 بندهاي 5 - 1 الي 5 - 4 مطابق با شيوه عمل استانداردهاي بين المللي در ارتباط با پوشش‏هاي توليد شده بر روي سطوح فلزات از طريق روش‏هاي شيميائي , استاندارد حاضر ترجيحأ كميت جرم بر واحد سطح ( بر حسب گرم بر متر مربع ) را در مقايسه با ضخامت پوشش ( بر حسب ميكرون ) به عنوان مشخصه پوشش‏هاي فسفاته  مورد استفاده قرار مي‏دهد .

 عبارت هائي نظير " پوشش دادن با رنگها يا مواد پوششي مشابه " و رنگها يا پوشش‏هاي مشابه به مفهوم روكش دادن و پوشاندن سطوح فلزات بوسيله مواد مصنوعي ( پلاستيك‏ها ) است كه نهايتأ بر روي سطوح فلزات لايه‏هاي پلاستيكي ايجاد مي‏گردد .

 بند 6 - 2 - از كاغذهاي معرف ( تشخيص يون ) مي‏توان جهت شناسائي استفاده كرد .

 بند 6 - 3 - ميزان جرم بر واحد سطح ( بر حسب گرم بر متر مربع ) پوشش‏هاي فسفاته معيار دقيقي از كميت مواد پوشش فسفاته موجود بر روي سطوح فلزات است . تعيين جرم بر واحد سطح پوشش‏هاي فسفاته به روش انحلال ارتباطي به ساختار واقعي اين پوشش‏ها در حالت خاص و بخصوص ناهمواري و زبري پوشش‏ها و ماده زمينه ندارد .

 بند 6 - 3 - 1 - روش انحلال ( شامل توزين ) براي اندازه‏گيري جرم بر واحد سطح پوشش فسفاته مورد استفاده قرار مي‏گيرد . اين روش مخصوصأ براي اندازه‏گيري پوشش فسفاته روي سيم‏ها , پيچ و مهره و قطعات كوچك ديگر مناسب مي‏باشد . استفاده از اين روش براي اندازه‏گيري جرم بر واحد سطح ورق‏ها يا قطعات سنگين فقط در مواقعي انجام مي‏گيرد كه وزن اين ورق‏هاي يا قطعات را نتوان بوسيله ترازوهاي دقيق و با حساسيت مناسب اندازه‏گيري كرد . اين روش ممكن است براي ورق‏هاي فسفاته شده يا قطعات ديگر كه در اندازه‏گيري جرم بر واحد سطح آن ( طبق بند تكميلي 6 - 3 - 1) مشكلي نباشد مورد استفاده قرار گيرد .

 بند 6 - 4 - اساس كار وسايل اندازه‏گيري ضخامت انواع پوشش‏هاي غير مغناطيسي بر روي مواد مغناطيسي بر اصول اندازه‏گيري مغناطيسي استوار است . استاندارد ملي ايران به شماره¹³خطاي حاصل از اندازه‏گيري اين گونه دستگاهها را نشان مي‏دهد . اين مقدار بطور تجربي ( در استاندارد مذكور ) بر روي پوشش هايي با ضخامت بيشتر از 5 ميكرون در نود و پنج درصد موارد حدود ±10 درصد و براي ضخامت كمتر از 5 ميكرون حدود ±1 ميكرون مي‏باشد .

 براي پوشش‏هاي فسفاته با ضخامت كمتر از 5 ميكرون كميت خطا گزارش شده در استاندارد مذكور براي روش مغناطيسي بحدي بزرگ است كه امكان مشخص نمودن اين پوشش‏ها بطور رضايت بخشي ميسر نمي‏باشد در مورد پوشش‏هاي فسفاته با ضخامت بيشتر از 5 ميكرون كميت خطاي گزارش شده در استاندارد مذكور زماني در تشخيص پوشش فسفاته ايجاد اشكال نخواهد كرد كه بتواند بطور واقعي بدست آيد . اما بهر حال بعلت ساختمان بخصوص پوشش‏هاي فسفاته كه شامل مجموعه‏اي از كريستال‏هاي بسيار كوچك مي‏باشد اندازه‏گيري خالي از اشكال نيست . چرا كه در تمام روشهاي اندازه‏گيري ضخامت كه از نوك حساس ضخامت سنج ¹⁴استفاده مي‏گردد در اثر اعمال فشار در نقطه تماس با پوششهاي فسفاته گوشه‏ها , لبه‏ها يا نوك كريستال شكسته و يا له مي‏گردد . در نتيجه روش اندازه‏گيري ضخامت عاري از تخريب نبوده و داراي خطا مي‏باشد . هنگاميكه از ضخامت به عنوان يكي از مشخصات پوشش‏هاي فسفاته استفاده مي‏گردد و با توجه به اينكه اندازه‏گيري ضخامت با نوك حساس بر روي سطح فسفاته صورت مي‏گيرد نكات زير بايد در نظر گرفته شود .

 تمامي پوشش‏هاي فسفاته متخلخل بوده و درجه تخلخل به عوامل بسيار زيادي بستگي دارد . به همين ترتيب چگالي ظاهري نيز با تغيير تخلخل پوشش فسفاته تغيير مي‏كند . در حاليكه چگالي فازهاي معدني تشكيل دهنده پوشش‏هاي فسفاته مابين 3/2 - 3 گرم بر سانتيمتر مكعب مي‏باشد . چگالي ظاهري اين پوششها به علت وجود تخلخل هرگز به مقدار ماكزيمم محدوده اشاره شده نخواهد رسيد . تمامي پوشش‏هاي فسفاته زبر يا ناهموار بوده و درجه زبري يا ناهمواري اين پوشش‏ها بستگي به عوامل متعددي دارد . تغييرات دامنه تخريب به خاطر قرار گرفتن نوك حساس سطوح فسفاته تابع تغييرات زبري خواهد بود . با توجه به تغيير ميزان تخلخل وز بري كه عملا ايجاد مي‏شود از تبديل مقدار جرم بر واحد سطح چگالي ظاهري 2±50% گرم بر سانتيمتر مكعب بدست مي‏آيد . رابطه ضخامت چگالي ظاهري و جرم بر واحد سطح پوشش‏هاي فسفاته به ترتيب زير است :

 جرم بر واحد سطح ( گرم بر متر مربع ) = چگالي ظاهري ( گرم بر سانتيمتر مكعب ) * ضخامت پوشش ( ميكرون )

 با استفاده از اين رابطه مقادير زير براي جرم بر واحد سطح به صورت تابعي از ضخامت اندازه‏گيري شده است .

 عوامل مؤثر تعيين كننده ناهمواري ( زبري ) و تخلخل پوشش‏هاي فسفاته به ويژه عبارتند از :

 الف - تركيب , ساختمان كريستالي , ناهمواري و قابليت فعل و انفعال شيميائي سطح قطعه

 ب - نوع عمليات قبل از فسفاته كاري براي مثال دمش ( پاشش ,) سايش , تميز كاري , اسيد شوئي و شستشو

 ج - جزئيات روش فسفاته كاري بطور مثال تركيب حمام و دما , مدت عمليات و نوع عمليات از قبيل غوطه وري , اسپري و غيره

 اگر بتوان بالا رفتن عوامل مؤثر فوق را ثابت نگهداشت در اين صورت محدوده نوسان چگالي ظاهري كمتر خواهد شد . به اين دليل اندازه‏گيري ضخامت پوشش‏هاي فسفاته با دقت كافي در مقايسه با اندازه‏گيري جرم بر واحد سطح امكان‏پذير است . به عنوان مثال براي كنترل در خط توليد . يك اندازه‏گيري مجزي مقدار چگالي ظاهري پوشش‏هاي فسفاته براي تبديل ضخامت اندازه‏گيري شده به جرم بر واحد سطح بايد هميشه بطور جداگانه تعيين شده و مطابق با توافق خاصي صورت گيرد .

 امكان اندازه‏گيري مجدد ضخامت پوشش‏هاي فسفاته با تجهيزاتي كه شامل نوك حساس قرار گيرنده بر سطح مي‏باشند زماني زياد مي‏گردد كه از احتمال تخريب سطح كاسته گردد . بخصوص بايد توجه گردد كه تنها از نوك حساس كه داراي مقطع اندازه‏گيري با شعاع بزرگ ( در حد كافي ) مي‏باشد استفاده شود . در تمامي تنظيم كردن اندازه گيريهاي با نوك حساس بايد بطور آهسته , مداوم و عمودي بر روي سطح مورد نظر قرار گيرد بطوريكه حتي الامكان فشار تماس كم و يكنواختي اعمال گردد تا از خراش‏ها و حركت‏هاي شديد كاسته شود .

 بند 6 - 5 - 1 - 2 - براي ايجاد محافظت دائمي در اتاق‏هاي خشك بدون تراكم رطوبت و براي ايجاد محاظت موقتي از خوردگي قطعات پوشانده شده در فضاي باز سقف دار ( بند 5 - 1 جدول 2) استفاده از مواد محافظ خوردگي از قبيل روغن , گريس يا واكس محافظ خوردگي براي عمليات تكميلي پوشش‏هاي فسفاته مفيد خواهد بود . برخي از اين مواد به حالت رقيق نشده , برخي ديگر به صورت امولسيون آبي و برخي نيز به صورت حلال‏هاي آلي رقيق شده بكار مي‏روند . گروهي از اين مواد لايه‏هاي روغني با گران روي‏هاي متفاوت بر روي پوشش‏هاي فسفاته تشكيل مي‏دهند و گروهي ديگر لايه‏هاي چسب و همينطور لايه هايي كه در مقابل اثر انگشت مقاوم هستند .

 بسته به نوع پوشش فسفاته و جرم بر واحد سطح آن همينطور بسته به نوع و تركيب ماده محافظ خوردگي و جرم بر واحد سطح آن مدت زمان آزمون خوردگي ( بند 6 - 5 - 1 - 2) مي‏تواند از كمتر از 24 ساعت تا بيشتر از 1000 ساعت تا بروز اولين علائم خوردگي تغيير كند .

 بند 6 - 5 - 1 - 3 - انجام عمليات تكميلي بر روي پوشش‏هاي فسفاته توسط رنگ يا مواد پوششي مشابه يك محافظت دائمي از خوردگي حتي در شرايط نسبتأ سخت ايجاد مي‏كند . نوع و جرم بر واحد سطح پوشش فسفاته و همينطور تعداد و ضخامت هر يك از لايه‏هاي رنگ يا مواد پوششي مشابه بايد با توجه به كاربرد قطعات فسفاته شده بطور مناسبي انتخاب گردد . نظر به كاربردهاي گوناگون قطعات فسفاته شده كه توسط رنگ يا مواد پوششي مشابه پوشش داده شده‏اند امكان تعيين كردن يك زمان مشخص براي آزمون مه نمكي يا آزمون رطوبت وجود ندارد . تا زمانيكه استاندارد كاربردي بخصوصي در اين زمينه مشخص نشده باشد زمان آزمون در هر موردي بايد تحت يك توافق خاص تعيين گردد .

 بند 6 - 5 - 1 - 3 - 2 - در آزمون مه نمكي در درجه اول اثر محافظتي پوشش‏هاي فسفاته در جلوگيري از تغييراتي ( پوسته شدن و تاول زدن رنگ يا مواد پوششي مشابه ) كه ممكن است در اثر وجود خراشها بر روي پوشش‏هاي آلي ايجاد شود به صورت تابعي از زمان آزمون تعيين مي‏گردد . همچنين اين آزمون ميزان اثر محافظت از خوردگي سيستم‏هاي مركب حاوي پوشش فسفاته به اضافه رنگ يا مواد پوششي مشابه كه بر روي فلز زمينه يا روي پوشش‏هاي

 فلزي ( ايجاد لايه محافظ براي جلوگيري از تاول زدن , اثرات ناشي از خوردگي و غيره ) قرار گرفته‏اند را تحت شرايط خوردگي شديد نشان مي‏دهد . ¹⁵

 توسط آزمون تأثير رطوبت مي‏توان دقت عمل فسفاته , شستشو و شستشوي نهائي را بررسي نمود بطوريكه سطح فسفات عملا عاري از مواد زائد محلول در آب باشد . هنگام آزمون تأثير رطوبت موجود مواد باقيمانده در زمان كوتاهي سبب ايجاد تاول هائي در رنگ يا پوشش‏هاي مشابه خواهد شد . اين تاول‏ها معمولا به صورت زنجير يا گره و يا به صورت خطي از نقاط ممتد ظاهر مي‏شوند . در زمان طولاني‏تر تاول هائي به صورت اثر انگشت بر روي سطح فسفاته شده به وجود مي‏آيد . شكل اين گونه تاول‏ها كه در فاصله 24 ساعت تشكيل مي‏شوند به صورت زنجيري از تاول‏ها به وضوح قابل تشخيص است .

 در مقام مقايسه از بين رفتن اثر محافظتي دريك سيستم مركب شامل پوشش فسفاته و رنگ يا مواد پوششي مشابه معمولا ديرتر به وقوع مي‏پيوندد . اين امر توسط تشكيل تاول‏هاي كوچك يا بزرگ كه بعضأ دراثر نفوذ محصولات خوردگي به زير لايه رنگ ايجاد شده آشكار مي‏گردد . ( اين تاول‏هاي كوچك يا بزرگ به صورت كره و يا زنجيره متمركز نمي‏باشند .)

 پيوست ب

  تاول و تعيين درجه تاول

 طبق تعريف درجه تاول معياريست براي بروز تاول بر روي رنگ بر حسب شدت تاول ( كميت يا تعداد بر واحد سطح )

 و اندازه ( بزرگي ) تاول

 تعيين درجه تاول - با مقايسه نتيجه آمده از آزمون و اشكال موجود در اين بخش درجه تاول ارزيابي مي‏گردد . بطوريكه ظاهر نمونه با شكل شباهت نزديكي داشته باشد . لازم به توضيح است كه در هر حالتي درجه تاول با چشم غير مسلح تعيين مي‏گردد . در صورت لزوم به مي‏توان يك درجه بينابيني براي تاول ( حد وسط بين نتيجه آزمون و اشكال موجود در اين بخش ) ارائه كرد در صورتيكه تاول خيلي بزرگ باشد ( بزرگتر از حد موجود در اشكال اين بخش ) نتيجه به صورت بزرگتر از درجه مربوطه گزارش مي‏شود .

 موارد زير بايد در گزارش آزمون عنوان گردد .

 1 - نوع و مشخصات قطعه مورد آزمون

 2 - مشخصات رنگ يا پوشش

 3 - درجه تاول , در صورت لزوم تعيين موضع مورد بررسي روي نمونه

 4 - مشاهدات ديگر ( حبابهاي شبكه‏اي مانند , محتواي تاول , موقعيت و نظم تاول , شكل تاول )...,

 5 - استاندارد مورد استفاده

 6 - تاريخ آزمون

 پيوست ج

  زنگ زدگي و تعيين درجه زنگ زدگي

 طبق تعريف زنگ زدگي معياري است براي بروز زنگ زدگي بر روي لايه يا رنگ يا پوشش بر حسب شدت , كميت و اندازه آن

 تعيين درجه زنگ زدگي - با مقايسه نتيجه آزمون و اشكال موجود در اين بخش درجه زنگ زدگي ارزيابي مي‏گردد بطوريكه ظاهر نمونه با شكل شباهت نزديكي داشته باشد . جدول زير ارتباط بين درجه زنگ زدگي , شدت , كميت اندازه و سطح زنگ زدگي را نشان مي‏دهد .

 قابل ذكر است كه اين بخش اساسأ براي تعيين درجه زنگ زدگي بر روي فولاد پوشش داده شده مي‏باشد همچنين ممكن است براي تعيين درجه خوردگي بر روي فلزات غير آهني پوشش داده شده نيز استفاده گردد .

 در صورتيكه نقائص ايجاد شده مطابق با اشكال اين بخش باشد .

 موارد زير بايد در گزارش آزمون عنوان گردد .

 1 - نوع و مشخصات قطعه مورد آزمون

 2 - درجه زنگ زدگي

 3 - اندازه عددي لكه‏هاي بزرگ

 4 - استاندارد مورد استفاده

 5 - مشاهدات ديگر

 6 - تاريخ آزمون

 پيوست د

  ترك خوردگي و تعيين درجه ترك خوردگي

 طبق تعريف درجه ترك خوردگي معياريست براي بروز ترك بر روي رنگ يا پوشش بر حسب كميت و اندازه آن

 تعيين درجه ترك خوردگي - با مقايسه نتيجه آزمون و اشكال موجود در اين بخش درجه ترك خوردگي ارزيابي مي‏گردد بطوريكه ظاهر نمونه با شكل شباهت نزديكي داشته باشد . جدول زير ارتباط بين درجه ترك خوردگي , كميت و اندازه آن را نشان مي‏دهد . در صورت امكان لازم است كه عمق ترك در سيستم پوشش مشخص شود . سه نوع مهم از ضايعاتي كه بوسيله ترك مشخص شده به ترتيب زير مي‏باشد .

 1 - ترك‏هاي سطحي كه بطور كامل در پوشش فوقاني ( رويه ) نفوذ نكرده‏اند .

 2 - ترك هايي كه در پوشش فوقاني ( رويه ) نفوذ كرده ولي تأثيري بر روي لايه‏هاي زيري نداشته است

 3 - ترك هايي كه در كل پوشش نفوذ كرده‏اند موارد زير بايد در گزارش آزمايش عنوان گردد .

 1 - نوع و مشخصات قطعه مورد آزمون

 2 - درجه ترك خوردگي

 3 - كميت عددي ترك

 4 - اندازه عددي ترك

 5 - در صورت امكان عمق ترك

 6 - استاندارد مورد استفاده

 7 - تاريخ آزمون

 پيوست

  پوسته شدن و تعيين درجه پوسته شدن

 طبق تعريف درجه پوسته شدن معياري است براي تشكيل پوسته بر روي رنگ يا پوشش بر حسب كميت و اندازه آن .

 تعيين درجه پوسته شدن - با مقايسه نتيجه آزمون و اشكال موجود در اين بخش درجه پوسته شدن ارزيابي مي‏گردد . بطوريكه ظاهر نمونه با شكل شباهت نزديكي داشته باشد . جدول زير ارتباط بين درجه پوسته شدن كميت , اندازه و سطح پوسته شده را نشان مي‏دهد .

 دو ضايعه مهم كه توسط پوسته شدن مشخص مي‏شوند به ترتيب زير مي‏باشند .

 1 - پوسته شدن ( جدا شدن ) لايه‏هاي فوقاني ( رويي ) از لايه زيري

 2 - پوسته شدن كامل پوشش

 موارد زير بايد در گزارش آزمون عنوان گردد

 1 - نوع و مشخصات قطعه مورد آزمون

 2 - استاندارد مورد استفاده

 3 - كميت عددي پوسته

 4 - اندازه عددي پوسته

 5 - عمق ترك

 6 - تاريخ آزمون